Hamiləlik və doğuş
Hamiləlik qadının həyatında xüsusi bir dövrdür. Düzgün qidalanma, vaxtında analizlər, ultrasəs müayinələri və həkim nəzarəti həm ananın, həm də körpənin risklərini minimuma endirir.
Hamiləliyin təqibi
Həftə-həftə, addım-addım
Hamiləlik aylıq və həftəlik nəzarətdə izlənilir. Hər görüşdə körpənin inkişafı, ananın ümumi vəziyyəti və analiz nəticələri birlikdə dəyərləndirilir; növbəti mərhələdə nəyin gözlənildiyi əvvəlcədən izah olunur.
- Fərdi yanaşma — hər hamiləlik fərqli gedir, plan da fərdi qurulur.
- Hormonal balansın izlənməsi və lazım olduqda müdaxilə.
- Risklərin erkən aşkarlanması — təzyiq, şişkinlik, qan azlığı və qlükoza dəyişiklikləri.
- Dölün hərəkətlərinin izlənməsi və analizlərin vaxtında verilməsi.
İlk trimestr
5-ci həftədən başlayan nəzarət
İlk üç ay hamiləliyin ən həssas dövrüdür. Bu mərhələdə nəyin görünməli olduğu və hansı analizlərin verilməli olduğu əvvəlcədən bəllidir.
5-ci həftədə USM-də nə görünür?
Bu həftədə döl uşaqlığın içində görünməlidir. Ürək döyüntüsü isə hələ qeydə alınmır — bu, normaldır və bir neçə gün sonra yoxlanılır.
Ürəkbulanma nə vaxt başlayır?
Ən çox 6–7-ci həftələrdə rast gəlinir, 8-ci həftədə isə daha güclü ola bilər. Bununla belə bu, tamamilə fərdidir: bəzi pasiyentlərdə 4–5-ci həftədə başlayır.
Həkimin cavabı
“Ümumiyyətlə hamiləliyin üç ayına qədər — 5-ci, 6-cı, 7-ci həftələrdə — uşaqlıq yolundan qəhvəyi ifrazat, qanlı ifrazat gəlməsinə diqqət etməlidirlər. Azca aybaşı kimi olan ağrılar yox, bir az daha şiddətli, daha güclü olan ağrılar — bəli, bu ciddi sayılır.”
İlk üç ayda mütləq yoxlanılan analizlər
- USM müayinəsi
- Qalxanvari vəzi — TSH analizi
- Qanın ümumi analizi
- Sidiyin ümumi analizi
- Şəkər (qlükoza)
- Qan qrupu
- İnfeksion testlər — Hepatit B, Hepatit C, sifilis
Bu testlərin hamısı hamiləliyin ilk üç ayında yoxlanılmalıdır.
Hematoma
11–12-ci həftələrdə ən çox rast gəlinən narahatlıq
Bu dövrdə pasiyentlər ən çox uşaqlıq yolundan al-qırmızı qan gəlməsi ilə müraciət edirlər. Ultrasəs zamanı çox vaxt hematoma aşkarlanır.
Hematoma niyə yaranır?
- Hormonal səbəb — ən çox progesteron çatışmazlığı
- Travma
- İltihabi proses
Səbəblər çoxdur və hər halda fərdi qiymətləndirmə aparılır.
Nə edilir?
- Ciddi yataq rejimi — müalicənin əsas hissəsidir
- Progesteron dəstəyi — adətən 12–13-cü həftəyə qədər
- Cinsi əlaqədən çəkinmək
- Ultrasəslə nəzarət — hematomanın ölçüsünün izlənməsi
Həkimin cavabı
“Çünki hematoma artarsa, yavaş-yavaş uşaqlıq boynuna doğru irəliləyər və düşük təhlükəsi yaradar. Belə olan halda xəstələrə ciddi yataq rejimi və eyni zamanda ciddi müalicə lazımdır.”
Ultrasəs
Hamiləlikdə vacib USM müayinələri
Hamilələr üçün ultrasəs müayinəsi müəyyən həftələrdə mütləq aparılmalıdır. Standart və tövsiyə olunan qrafik belədir.
| Həftə | Müayinə | Nə yoxlanılır |
|---|---|---|
| 11–13+6 | DNT — birinci skrininq | Dölün boyun qalınlığı (NT) ölçülür, xromosom riskləri qiymətləndirilir, erkən anatomik quruluşlar yoxlanılır. |
| 18–22 | Anomaliya USM-i (detallı döl USM-i) | Bütün orqanlar detallı şəkildə yoxlanılır, doğuşdan gələn anomaliyalar araşdırılır. Doğuş həkiminin ən vacib hesab etdiyi müayinədir. |
| 28–32 | Üçüncü trimestr USM-i | Dölün çəkisi, boyu və inkişaf dinamikası, göbək ciyəsi qan axını (doppler), su miqdarı (AFI), plasentanın vəziyyəti. |
| 6–8 | Əlavə: erkən müayinə | Hamiləliyin təsdiqi və ürək döyüntülərinin yoxlanması. |
| 36–38 | Əlavə: doğuş öncəsi | Doğuşdan əvvəl ümumi vəziyyətin qiymətləndirilməsi. |
Qrafik ümumi tövsiyədir; hamiləliyin gedişindən asılı olaraq əlavə müayinələr təyin oluna bilər.
Hamiləlik dövrü
Bu dövrdə nələrə diqqət etmək lazımdır
Su qəbulu
Hamiləlik dövründə gündəlik 3–3,5 litr su məsləhət görülür. Su içməkdə çətinlik çəkirsinizsə, yanınızda şüşə saxlayıb yudumlayın — bu, mədədə şişkinlik və toxluq hissinin qarşısını alır.
Çəki artımı
Normada 40 həftə ərzində bədən kütləsi 9–12 kq artır. Bundan yuxarı göstəricilər qidalanmanın pozulması, gecikmiş toksikoz, böyrək patologiyaları və ya şəkərli diabetdən xəbər verə bilər.
Hərəkət və idman
Hamiləlik boyu mütəmadi gəzintilərə çıxın, həkimin icazə verdiyi idmanla məşğul olun, özünüzü yormayın və ağır təlimlərdən çəkinin.
İmmunitet
Hamiləlik zamanı immun sistemi qismən zəifləyir — bu, hamiləliyin saxlanması üçün lazımdır. Nəticədə infeksion və soyuqdəymə xəstəliklərinə meyil artır, xroniki xəstəliklər kəskinləşə bilər.
Stress
Hamiləliyin özü müəyyən stress faktorudur. Hamilə qadın sakit və komfortlu şəraitdə olmalı, ətrafındakılar ona qarşı diqqətli və mehriban davranmalıdır.
Zahiri dəyişikliklər
Süd vəzlərinin böyüməsi, dartılma zolaqları, piqment ləkələri, ödemlər və saç tökülməsi bu dövr üçün xarakterikdir. Hansının nəzarət tələb etdiyini müayinə müəyyən edir.
Çiy qidalar
Hamilələrin immuniteti zəif olduğu üçün çiy qidalardan çəkinmək lazımdır. Suşi yemək istəyirsinizsə, bişmiş variantını seçin — bu, daha təhlükəsizdir.
Həkimin dörd əsas tövsiyəsi
“Hamilələr birinci qida rasionuna diqqət etməlidirlər — gündəlik rasion hər bir xəstədə fərqlidir. Bədən çəkisi az olanlarda bir cür, çox olanlarda başqa cür; həkim qida rasionunu deyirsə, ona ciddi əməl etməlidirlər.
İkincisi, hamilələr təmiz havada gəzməlidirlər. Evə qapanmaq, bütün günü yatmaq, uzanmaq olmaz.
Üçüncüsü, stresdən, əsəbdən uzaq olmalısınız. Dördüncüsü isə, sizə təyin olunan iynə-dərmanlar vaxtı-vaxtında icra olunmalıdır.”
Doğuş
Doğuş əlamətləri və doğuş üsulu
Doğum evinə nə vaxt getməli
- Kürəkdə və belin aşağı hissəsində ağrı
- Dölətrafı mayenin gəlməsi
- Qarında ritmli sancılar
- Qanaxma
- İştahın artması və ya bağırsaq boşalması
Əsl sancılar ritmli olur: aralarındakı müddət əvvəlcə 30–20 dəqiqə, sonra 10 dəqiqə olur. Sancılararası müddət 10 dəqiqəyə enəndə doğum evinə gedin. Qanaxma olarsa və ya dölətrafı maye axarsa, sancıları gözləmədən birbaşa doğum evinə yollanın.
Təbii doğuş, yoxsa keysəriyyə?
Doğuş üsulu hamiləliyin gedişi, ananın və körpənin vəziyyəti, əvvəlki əməliyyatlar və müayinə nəticələri əsasında seçilir. Hər iki yol üçün göstərişlər fərdidir və qərar birlikdə verilir.
Keysəriyyə əməliyyatı təbii doğuşun riskli olduğu hallarda həm ananın, həm də körpənin həyatını qoruya bilir, doğuş yollarının travmasının qarşısını alır və daha qısa müddət çəkir. Planlı əməliyyat adətən təbii doğuş vaxtına yaxın təyin olunur.
Keysəriyyədən sonra təbii doğuş
Mümkündür və praktikada belə doğuşlar az deyil. Şərt odur ki, çapığın vəziyyəti mütləq ultrasəslə dəyərləndirilsin.
Həkimin cavabı
“Keysəriyyədən sonra normal doğuş olan xəstələrimiz çox olub. Mütləq USM-də dəyərləndirilməlidir. Çapıq yerində narahatçılıq varsa, bu xəstələri riskə atmaq olmaz. Əgər doğa bilirsə, bu doğuş ola bilər — yəni əlavə müdaxilə olmaz.”
“Doğuş prosesində ana və körpənin ürək döyüntüləri, oksigen səviyyəsi və ümumi vəziyyəti izlənilir. Bu, hər hansı riskin vaxtında aşkarlanmasına kömək edir.”
Riskli hamiləlik
Ayrıca nəzarət tələb edən hallar
Bəzi hamiləliklər standart qrafikdən daha sıx izləmə və doğuşun əvvəlcədən planlanmasını tələb edir.
Yüksək təzyiq və preeklampsiya
Hipertenziyanın növləri, hansı analizlərin fərqi ortaya qoyduğu və profilaktikanın vaxtı.
ƏtraflıHamiləlikdə qanaxma
Yüngül ləkələnmə ilə təcili müraciət tələb edən qanaxma arasındakı fərq.
ƏtraflıPlasenta patologiyaları
Previa və accreta: kimdə risk yüksəkdir, nəzarət və doğuş necə planlanır.
ƏtraflıÇapıqlı uşaqlıq
Keysəriyyədən sonrakı hamiləlik, çapığın qiymətləndirilməsi və doğuş üsulu.
ƏtraflıMioma ilə hamiləlik
Miomanın yerləşməsi hamiləliyə necə təsir edir və nə vaxt müdaxilə lazımdır.
ƏtraflıDölün monitorinqi
CTG-də hansı dəyişikliklər diqqət tələb edir və nə vaxt müraciət etmək lazımdır.
ƏtraflıHamiləliyinizi nəzarətdə saxlayaq
Hamiləliyin təqibi və doğuş üçün qəbula öncədən yazılmaq lazımdır.