İki fərqli, lakin əlaqəli vəziyyət
Placenta previa — plasentanın uşaqlığın aşağı hissəsində yerləşməsi və uşaqlıq boynunu örtməsidir. Əsas riski qanaxmadır.
Placenta accreta spektri — plasentanın uşaqlıq divarına həddindən artıq dərin yapışmasıdır. Bu halda plasenta doğuşdan sonra normal şəkildə ayrılmır və ciddi qanaxmaya səbəb ola bilər.
Bu iki vəziyyət tez-tez birlikdə rast gəlinir: previa olan qadınlarda, xüsusən əvvəl keysəriyyə keçirmişlərdə, accreta ehtimalı artır.
Risk nə vaxt artır?
Ən çox öyrənilmiş və ən güclü risk amili — əvvəlki keysəriyyə əməliyyatlarıdır. Risk əməliyyatların sayı artdıqca yüksəlir.
- Əvvəlki keysəriyyə əməliyyatı (xüsusən bir neçə dəfə)
- Mövcud hamiləlikdə plasenta previa
- Uşaqlıqda keçirilmiş digər əməliyyatlar — mioma çıxarılması, kürətaj
- Ana yaşının yüksək olması
- Süni mayalanma ilə baş tutan hamiləlik
- Çoxsaylı doğuşlar
Bu siyahı təsadüfi deyil: hər bir əməliyyat uşaqlıq divarında çapıq qoyur, plasenta isə çapıqlı sahəyə daha dərin yapışmağa meyilli olur.
Necə aşkar olunur?
Əsas vasitə ultrasəs müayinəsidir. Plasentanın yeri adətən ikinci trimestrdə — anomaliya USM-i zamanı — qiymətləndirilir.
Vacib məqam: erkən dövrdə “aşağı yerləşmiş plasenta” yazılması diaqnoz demək deyil. Uşaqlıq böyüdükcə plasenta çox vaxt yuxarı “miqrasiya” edir. Buna görə təkrar müayinə planlaşdırılır və yekun qərar üçüncü trimestrdə verilir.
Accreta şübhəsi olduqda ultrasəsdə xüsusi əlamətlər axtarılır, bəzi hallarda MRT əlavə edilir. Ən vacibi isə — şübhənin formalaşmasıdır: previa + əvvəlki keysəriyyə birləşməsi həmişə ayrıca diqqət tələb edir.
Previa diaqnozu varsa, bu əlamətlərdə təcili müraciət edin
- Hər hansı həcmdə qanaxma — hətta ağrısız olsa belə
- Müntəzəm sancılar
- Suyun gəlməsi
- Dölün hərəkətlərinin azalması
Hamiləlik necə aparılır?
Diaqnoz təsdiqlənibsə, nəzarət planı dəyişir:
- Qanazlığının qarşısının alınması — dəmir səviyyəsinin izlənməsi
- Ağır fiziki yükün və uzaq səfərlərin məhdudlaşdırılması
- Cinsi əlaqə və vaginal müayinə ilə bağlı fərdi göstərişlər
- Təkrar ultrasəs müayinələri
- Qanaxma olduqda dərhal müraciət üçün aydın plan
Doğuş niyə əvvəlcədən planlanır?
Placenta accreta spektri mamalıqda ən ciddi qanaxma səbəblərindən biridir. Beynəlxalq təlimatların əsas tövsiyəsi budur: belə doğuş təsadüfi yerdə və təcili şəraitdə deyil, əvvəlcədən planlanmış şəkildə aparılmalıdır.
Planlı yanaşma aşağıdakıları nəzərdə tutur:
- Qan komponentlərinin əvvəlcədən hazır olduğu xəstəxana
- Təcrübəli mama-ginekoloq və cərrah komandası
- Anesteziologiya və reanimasiya dəstəyi
- Yenidoğulmuşlar üçün intensiv terapiya imkanı
- Əməliyyatın vaxtının əvvəlcədən müəyyən edilməsi
Doğuşun harada planlanması haqqında ayrıca yazı →
Diaqnoz qorxu üçün deyil, hazırlıq üçün qoyulur
Vaxtında aşkarlanmış previa və ya accreta — idarə oluna bilən vəziyyətdir. Təhlükəli olan, bu vəziyyətin doğuş zamanı gözlənilmədən ortaya çıxmasıdır. Erkən diaqnoz məhz bunun qarşısını alır.
Elmi mənbələr
Yazı aşağıdakı beynəlxalq klinik təlimat və araşdırmalara əsaslanır.
- Jauniaux E və b. Placenta Praevia and Placenta Accreta: Diagnosis and Management. Green-top Guideline No. 27a. PubMed 30260097
- Obstetric Care Consensus No. 7: Placenta Accreta Spectrum. PubMed 30461695
- Jauniaux E və b. Epidemiology of placenta previa accreta: a systematic review and meta-analysis. PubMed 31722942
Bu yazı ümumi məlumatlandırma xarakteri daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Sizin vəziyyətinizə uyğun qərar yalnız fərdi müayinədən sonra verilir.