Problem harada yaranır?
Doğuşdan sonra qanaxma çox vaxt gözlə “normal” görünən itki kimi başlayır və tədricən artır. Klassik səhv budur: qan itkisi gözəyarı qiymətləndirilir və real həcm olduğundan az hesab edilir. Bu isə müdaxilənin gecikməsi deməkdir.
Hamilə qadının orqanizmi qan itkisini müəyyən həddə qədər kompensasiya edir. Təzyiq və nəbz uzun müddət “normal” qala bilər — sonra isə vəziyyət sürətlə pisləşir. Məhz buna görə gözləmə taktikası təhlükəlidir.
Erkən aşkarlama nəyi dəyişir?
Bu suala son illərin ən iri beynəlxalq araşdırmalarından biri cavab verdi. E-MOTIVE adlı çoxmərkəzli tədqiqat göstərdi ki, qan itkisinin obyektiv ölçülməsi və qanaxma aşkarlanan kimi müalicə addımlarının hamısının birlikdə, dərhal tətbiqi ağır nəticələri əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Bu yanaşmanın iki açar elementi var:
- Ölç, təxmin etmə. Qan itkisi kalibrlənmiş vasitələrlə obyektiv ölçülür.
- Addımları ardıcıl yox, birlikdə tətbiq et. Bir üsulun nəticəsini gözləyib sonra digərinə keçmək vaxt itirir.
Müdaxilə nədən ibarətdir?
Qanaxma aşkarlandıqda bir neçə tədbir eyni vaxtda həyata keçirilir. Beynəlxalq təlimatlarda bu addımlar belə qruplaşdırılır:
- Uşaqlığın masajı — yığılmanın stimullaşdırılması
- Uterotonik preparatlar — uşaqlığı yığan dərmanlar
- Traneksam turşusu — laxtalanmanı dəstəkləyən preparat
- Venadaxili maye — dövran həcminin bərpası
- Doğuş yollarının yoxlanılması — cırılma və ya qalıq toxumanın axtarılması
- Növbəti mərhələyə keçid — balon tamponadası, cərrahi üsullar və ya qan köçürülməsi
Bu ardıcıllıq təsadüfi deyil: hər addım növbətisi üçün vaxt qazandırır.
Profilaktika doğuşun özündə başlayır
Doğuşun üçüncü mərhələsinin aktiv aparılması — yəni körpə doğulan kimi uşaqlığı yığan preparatın verilməsi — qanaxma riskini azaldan ən effektiv tədbirlərdən biridir. Bu, planlı və rutin tədbirdir; qanaxma başlayanadək tətbiq olunur.
Riski əvvəlcədən artıran hallar
Qanaxma hər qadında baş verə bilər, lakin bəzi hallarda ehtimal daha yüksəkdir və hazırlıq əvvəlcədən görülür:
- Çoxdöllü hamiləlik və ya iri döl
- Çoxsulu (polihidramnion) hamiləlik
- Plasenta previa və ya accreta spektri
- Uzun sürən doğuş
- Əvvəlki doğuşda qanaxma keçirmək
- Qanazlığı və laxtalanma pozğunluqları
- Uşaqlıq mioması
Evə buraxıldıqdan sonra da diqqətli olun
Doğuşdan sonrakı ilk həftələrdə aşağıdakı hallarda dərhal müraciət edin:
- Qanaxmanın azalmaq əvəzinə artması
- Saatda bir gigiyenik vasitənin tam islanması
- İri laxtaların gəlməsi
- Başgicəllənmə, halsızlıq, ürəkdöyünmə
- Yüksək hərarət və pis qoxulu ifrazat
Yadda saxlamalı əsas fikir
Doğuşdan sonrakı qanaxmada vaxt əsas resursdur. Erkən aşkarlama, obyektiv ölçmə və tədbirlərin birlikdə tətbiqi — beynəlxalq praktikada nəticəni dəyişən üç amildir.
Elmi mənbələr
Yazı aşağıdakı beynəlxalq klinik təlimat və araşdırmalara əsaslanır.
- Practice Bulletin No. 183: Postpartum Hemorrhage. PubMed 28937571
- Gallos I və b. Randomized Trial of Early Detection and Treatment of Postpartum Hemorrhage (E-MOTIVE). PubMed 37158447
- Guideline No. 431: Postpartum Hemorrhage and Hemorrhagic Shock. PubMed 36567097
Bu yazı ümumi məlumatlandırma xarakteri daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Sizin vəziyyətinizə uyğun qərar yalnız fərdi müayinədən sonra verilir.