Erkən və gec dövr — fərqli səbəblər
Hamiləliyin ilk trimestrində yüngül ləkələnmə nisbətən tez-tez rast gəlinir və həmişə itki demək deyil. Bununla belə, bu dövrdə qanaxma uşaqlıqdankənar (boru) hamiləliyin də əlaməti ola bilər — bu isə təxirəsalınmaz vəziyyətdir.
20-ci həftədən sonrakı qanaxma ayrıca yanaşma tələb edir. Burada əsas iki səbəb plasenta ilə bağlıdır: plasentanın aşağı yerləşməsi (previa) və plasentanın vaxtından əvvəl ayrılması (abrupsiya).
Dərhal doğum evinə müraciət edin
- Qanaxma aybaşı qədər və ya ondan çoxdur
- Qanaxma ilə birlikdə qarında davamlı, güclü ağrı var
- Qarın bərkiyir və boşalmır
- Başgicəllənmə, halsızlıq, ürəkdöyünmə, soyuq tər
- Dölün hərəkətləri azalıb və ya hiss olunmur
- Qanaxma ilə birlikdə su gəlir
Bu hallarda “bir az gözləyək, kəsər” yanaşması təhlükəlidir. Evdə müşahidə vaxt itkisidir.
Plasentanın vaxtından əvvəl ayrılması
Plasenta normalda körpə doğulduqdan sonra ayrılır. Əgər bu, doğuşdan əvvəl baş verirsə, körpənin oksigen təchizatı pozulur və ana üçün ciddi qanaxma riski yaranır.
Xarakterik əlamətlər:
- Qəfil başlayan, davamlı qarın ağrısı
- Uşaqlığın bərkiməsi və ağrılı olması
- Qanaxma — bəzən az, bəzən isə ümumiyyətlə xaricə çıxmayan (gizli) qanaxma
- Dölün hərəkətlərinin dəyişməsi
Diqqət edilməli məqam: xaricə görünən qanın miqdarı real qan itkisini göstərmir. Qanın bir hissəsi plasentanın arxasında toplana bilər. Buna görə qiymətləndirmə yalnız klinik müayinə, ultrasəs və CTG ilə aparılır.
Plasenta previa
Plasenta uşaqlıq boynunu tam və ya qismən örtürsə, qanaxma adətən ağrısız olur və qəfil başlayır. Bu hal ultrasəslə əvvəlcədən müəyyən edilir və doğuşun planlaşdırılmasını tamamilə dəyişir.
Plasenta previa diaqnozu varsa, cinsi əlaqə və vaginal müayinə ilə bağlı ayrıca göstərişlər verilir, doğuş isə əvvəlcədən planlanır. Bu mövzuda ətraflı yazı →
Klinikada nə edilir?
Müraciət zamanı qiymətləndirmə ardıcıl aparılır:
- Ananın ümumi vəziyyəti — təzyiq, nəbz, qan itkisinin həcmi
- Dölün vəziyyəti — ürək döyüntüləri, CTG
- Ultrasəs — plasentanın yeri, retroplasentar hematomanın olub-olmaması
- Qan analizləri — hemoqlobin, laxtalanma göstəriciləri, qan qrupu
- Hamiləliyin həftəsinə görə taktikanın seçilməsi
Nəticəyə görə ya müşahidə, ya da təcili doğuş qərarı verilir. Bəzi hallarda körpənin ağciyərlərinin yetişməsi üçün müalicə təyin edilir.
Müraciət edərkən nələri bildirin
- Qanaxmanın başlama vaxtı və miqdarı
- Qanın rəngi — parlaq qırmızı, yoxsa tünd
- Ağrının olub-olmaması və xarakteri
- Son dəfə körpənin hərəkətini nə vaxt hiss etdiyiniz
- Əvvəlki USM nəticələri və plasentanın yeri
Yadda saxlamalı əsas fikir
Hamiləlikdə qanaxmanın “normal” variantı da var, təhlükəli variantı da. Fərqi isə yalnız müayinə ortaya qoyur. Qanaxma varsa — səbəbini aydınlaşdırmaq üçün müraciət etmək lazımdır, gözləmək yox.
Elmi mənbələr
Yazı aşağıdakı beynəlxalq klinik təlimat və araşdırmalara əsaslanır.
- Placental Abruption: Pathophysiology, Diagnosis, and Management. PubMed 39774455
- Ananth CV və b. Placental abruption at near-term and term gestations: pathophysiology, epidemiology, diagnosis, and management. PubMed 37164498
- Jain V və b. Guideline No. 402: Diagnosis and Management of Placenta Previa. PubMed 32591150
Bu yazı ümumi məlumatlandırma xarakteri daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Sizin vəziyyətinizə uyğun qərar yalnız fərdi müayinədən sonra verilir.