Preeklampsiya nədir?
Preeklampsiya — hamiləliyin 20-ci həftəsindən sonra yaranan, yüksək arterial təzyiqlə və orqan funksiyasının pozulması əlamətləri ilə gedən vəziyyətdir. Əvvəllər diaqnoz üçün mütləq sidikdə zülal tələb olunurdu; müasir beynəlxalq təsnifatda isə zülal olmasa belə, qaraciyər, böyrək, qan və ya sinir sistemi tərəfindən pozulma varsa, diaqnoz qoyulur.
Bu, vacib fərqdir: “sidikdə zülal yoxdur” cavabı preeklampsiyanı istisna etmir.
“Ağır gediş” nə deməkdir?
Beynəlxalq təlimatlar preeklampsiyanı ağır gedişli hesab etmək üçün konkret meyarlar müəyyən edir. Aşağıdakılardan ən azı biri varsa, vəziyyət ağır sayılır və yaxın nəzarət tələb edir:
- Sistolik təzyiq 160 mm c. süt. və ya diastolik təzyiq 110 mm c. süt. və daha yüksək — 4 saat aralıqla iki ölçmədə
- Qan trombositlərinin sayının 100 000/mkl-dən aşağı düşməsi
- Qaraciyər fermentlərinin normadan iki dəfə çox artması
- Böyrək funksiyasının pisləşməsi — kreatininin artması
- Ağciyər ödemi
- Dərman qəbulu ilə keçməyən yeni başlamış baş ağrısı
- Görmə pozğunluğu — gözlərin qaralması, işıq qığılcımları, bulanıq görmə
Bu əlamətlərdə gözləmək olmaz
- Güclü, keçməyən baş ağrısı
- Gözlərin qaralması, işıq qığılcımları, ikiqat görmə
- Sağ qabırğa altında və ya mədənin üstündə ağrı
- Qusma ilə birlikdə yüksək təzyiq
- Əl, üz və göz qapaqlarının qəfil şişməsi
- Nəfəs darlığı
- Dölün hərəkətlərinin azalması
Bu hallarda evdə təzyiqin düşməsini gözləmək yox, dərhal doğum evinə müraciət etmək lazımdır.
Niyə təhlükəli olur?
Preeklampsiya damar divarının funksiyasını pozur. Bu isə bir neçə orqanı eyni vaxtda təsir altına alır və ağırlaşmalara yol açır:
- Eklampsiya — qıcolma tutması. Preeklampsiyanın ən ağır təzahürüdür və təcili tibbi yardım tələb edir.
- HELLP sindromu — eritrositlərin parçalanması, qaraciyər fermentlərinin artması və trombositlərin azalması ilə gedən vəziyyət.
- Plasentanın vaxtından əvvəl ayrılması və buna bağlı qanaxma.
- Dölün inkişafdan qalması — plasentadan qan axınının azalması nəticəsində.
- Beyin qanaxması və ağciyər ödemi — yüksək təzyiqin nəzarətsiz qalması halında.
Nəzarət necə qurulur?
Diaqnoz qoyulduqdan sonra izləmə iki istiqamətdə aparılır: ananın vəziyyəti və körpənin vəziyyəti. Praktikada bu, təzyiqin müntəzəm ölçülməsini, qan və sidik analizlərinin təkrarlanmasını, ultrasəs və doppler müayinəsini, lazım olduqda isə xəstəxanada müşahidəni nəzərdə tutur.
Ağır gedişli preeklampsiyada qıcolmanın qarşısını almaq üçün magnezium sulfat tətbiq olunur, təzyiq isə dərmanla idarə edilir. Bu tədbirlər vəziyyəti sabitləşdirir, lakin xəstəliyi aradan qaldırmır.
Yeganə həlledici müalicə — doğuşdur
Preeklampsiya plasenta ilə bağlı olduğu üçün tam aradan qalxması yalnız doğuşdan sonra mümkündür. Ona görə də əsas sual “hansı dərman?” yox, “doğuş nə vaxt və harada olmalıdır?” sualıdır. Qərar hamiləliyin həftəsinə, ananın vəziyyətinin ağırlığına və körpənin vəziyyətinə görə verilir.
Riski azaltmaq mümkündürmü?
Tam zəmanət yoxdur, lakin risk qrupuna daxil olan qadınlarda aşağı dozalı aspirin profilaktikası preterm preeklampsiya ehtimalını azaldır. Profilaktika erkən — adətən birinci trimestrin sonunadək — başlamalıdır və yalnız həkim təyinatı ilə aparılır.
Risk amilləri arasında əvvəlki hamiləlikdə preeklampsiya keçirmək, xroniki hipertenziya, böyrək xəstəlikləri, şəkərli diabet, çoxdöllü hamiləlik və autoimmun xəstəliklər var. Buna görə ilk qəbulda tam tarixçə toplamaq sonrakı bütün planı müəyyən edir.
Yadda saxlamalı əsas fikir
Preeklampsiya tədricən deyil, bəzən sürətlə ağırlaşa bilər. Təzyiqin normal görünməsi və ya analizlərin “bir az” dəyişməsi sakitləşdirici əsas deyil. Simptom varsa — müayinəni gözlətməyin.
Elmi mənbələr
Yazı aşağıdakı beynəlxalq klinik təlimat və araşdırmalara əsaslanır.
- Gestational Hypertension and Preeclampsia: ACOG Practice Bulletin, Number 222. PubMed 32443079
- Brown MA və b. Hypertensive Disorders of Pregnancy: ISSHP Classification, Diagnosis, and Management Recommendations for International Practice. PubMed 29899139
- Eclampsia in the 21st century. PubMed 32980358
Bu yazı ümumi məlumatlandırma xarakteri daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Sizin vəziyyətinizə uyğun qərar yalnız fərdi müayinədən sonra verilir.