CTG nəyi ölçür?
Qarına bərkidilən iki datçik işləyir: biri dölün ürək döyüntülərini, digəri uşaqlığın yığılmalarını qeyd edir. Nəticə lentdə iki əyri şəklində görünür və bu əyrilər bir-biri ilə əlaqədə şərh olunur.
Həkim dörd əsas parametrə baxır: bazal ritm, variabellik, akselerasiyalar və deselerasiyalar.
1. Bazal ritm
Dölün ürək döyüntülərinin orta tezliyidir. Normal aralıq təxminən 110–160 vurğu/dəqiqə hesab olunur.
- 160-dan yuxarı (taxikardiya) — hərarət, infeksiya, bəzi dərmanlar və ya dölün stresi ilə bağlı ola bilər.
- 110-dan aşağı (bradikardiya) — xüsusilə davamlıdırsa, diqqət tələb edir.
2. Variabellik — ən vacib göstərici
Ürək döyüntülərinin kiçik, davamlı dalğalanmasıdır. Sağlam dölün ritmi “düz xətt” deyil — o, daim azca dəyişir. Bu dəyişkənlik dölün sinir sisteminin normal işlədiyini göstərir.
Variabelliyin azalması və ya itməsi CTG-də ən çox diqqət çəkən tapıntılardan biridir. Bununla belə, dölün yuxu dövründə də variabellik müvəqqəti azala bilər — buna görə qeydiyyat kifayət qədər uzun aparılır.
3. Akselerasiyalar
Ürək döyüntülərinin qısamüddətli artmasıdır — adətən dölün hərəkəti ilə əlaqədar. Bu, müsbət əlamətdir və dölün yaxşı vəziyyətdə olduğunu dəstəkləyir.
4. Deselerasiyalar
Ürək döyüntülərinin müvəqqəti azalmasıdır. Ən vacib sual: bu azalma uşaqlığın yığılması ilə necə əlaqələnir?
- Erkən deselerasiyalar — yığılma ilə eyni vaxtda başlayıb bitir. Adətən başın sıxılması ilə bağlıdır və narahatlıq doğurmur.
- Dəyişkən (variabel) deselerasiyalar — göbək ciyəsinin sıxılması ilə əlaqəli olur. Xarakterindən və təkrarlanmasından asılı olaraq qiymətləndirilir.
- Gec deselerasiyalar — yığılma bitdikdən sonra başlayır və ya davam edir. Ən çox diqqət tələb edən tipdir — plasentadan qan axınının kifayət etmədiyini göstərə bilər.
Həkimi ən çox narahat edən birləşmə
Təkbaşına bir tapıntı deyil, bir neçə göstəricinin eyni vaxtda pozulması həlledicidir: variabelliyin azalması + təkrarlanan gec deselerasiyalar + akselerasiyaların olmaması. Belə mənzərədə müdaxilə sürətlə planlaşdırılır.
CTG nəyi göstərmir?
CTG çox faydalıdır, lakin məhdudiyyətləri də var və bunları bilmək vacibdir:
- Şərhdə fərqlər olur. Araşdırmalar göstərir ki, eyni lenti fərqli mütəxəssislər fərqli qiymətləndirə bilər.
- Yüksək “yalançı müsbət” ehtimalı var. Narahatedici görünən CTG həmişə körpənin pis vəziyyətdə olması demək deyil.
- Tək diaqnostik vasitə deyil. Nəticə ananın vəziyyəti, hamiləliyin həftəsi, ultrasəs və doppler göstəriciləri ilə birlikdə şərh olunur.
Narahatedici CTG dərhal əməliyyat demək deyil
Bir çox halda əvvəlcə sadə tədbirlər tətbiq olunur: ananın vəziyyətinin dəyişdirilməsi, maye verilməsi, təzyiqin korreksiyası, stimullaşdırıcı dərmanların dayandırılması. CTG çox vaxt bu addımlardan sonra yaxşılaşır. Əgər yaxşılaşmırsa, doğuşun sürətləndirilməsi müzakirə edilir.
Dölün hərəkətləri — evdəki ən sadə nəzarət
CTG xəstəxanada aparılır, lakin ən erkən siqnalı çox vaxt ana özü verir. Dölün hərəkətlərinin adi ritmindən fərqli olması — azalması və ya xarakterinin dəyişməsi — müayinə üçün kifayət edən səbəbdir.
Gözləməyin, “sabah baxarıq” deməyin və hərəkəti “oyatmaq” üçün soyuq su, şirniyyat kimi üsullara etibar etməyin. Ən doğru addım — müraciət edib CTG etdirməkdir.
Elmi mənbələr
Yazı aşağıdakı beynəlxalq klinik təlimat və araşdırmalara əsaslanır.
- Ayres-de-Campos D və b. FIGO consensus guidelines on intrapartum fetal monitoring: Cardiotocography. PubMed 26433401
- Practice Bulletin No. 116: Management of Intrapartum Fetal Heart Rate Tracings. PubMed 20966730
- Intrapartum cardiotocography: an exploratory analysis of interpretational variation. PubMed 35950331
Bu yazı ümumi məlumatlandırma xarakteri daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Sizin vəziyyətinizə uyğun qərar yalnız fərdi müayinədən sonra verilir.