D-dimer nəyi göstərir?
D-dimer — orqanizmdə laxta parçalandıqda yaranan məhsuldur. Səviyyəsinin artması laxtalanma sisteminin aktivləşdiyini göstərir. Problem odur ki, bu aktivləşmə çoxlu səbəbdən baş verə bilər: iltihab, infeksiya, travma, əməliyyat — və hamiləliyin özü.
Niyə hamiləlikdə artır?
Hamiləlik təbii olaraq laxtalanmaya meyilli bir vəziyyətdir. Bu, doğuş zamanı qanaxmadan qorunmaq üçün orqanizmin hazırlığıdır. Nəticədə D-dimer səviyyəsi hamiləliyin həftəsi artdıqca yüksəlir və üçüncü trimestrdə adi normadan xeyli yuxarı ola bilər.
Buna görə hamiləlikdən kənar istifadə olunan D-dimer norması hamilə qadınlara birbaşa tətbiq edilmir.
Əsas fikir
Yüksək D-dimer “tromboz var” demir — “diaqnozu istisna etmək üçün bu analiz kifayət deyil” deyir. Qərar klinik şəkil və görüntüləmə müayinələri ilə verilir.
Diaqnoz həqiqətən nəyə əsaslanır?
Tromboz şübhəsi olduqda əsas rolu şikayətlər və obyektiv müayinə oynayır, sonra isə görüntüləmə metodları tətbiq edilir.
- Ayaq venalarının trombozu şübhəsində — ayağın ultrasəs müayinəsi (kompressiyalı USM).
- Ağciyər arteriyasının trombemboliyası şübhəsində — döş qəfəsinin görüntüləmə müayinələri.
Hamilə qadınlarda lazımsız şüalanmadan qaçmaq üçün xüsusi alqoritmlər hazırlanıb. Bunlardan biri — hamiləliyə uyğunlaşdırılmış YEARS alqoritmi — klinik meyarları D-dimer göstəricisi ilə birlikdə qiymətləndirir və bir qism qadında görüntüləmənin təhlükəsiz şəkildə aparılmamasına imkan verir.
Diqqət edin: bu alqoritmdə də D-dimer tək deyil, klinik meyarlarla birlikdə istifadə olunur.
Bu əlamətlər təcili müraciət tələb edir
- Bir ayağın şişməsi, ağrısı, qızarması və istiliyi
- Baldırda təzyiq və ya dartılma hissi
- Qəfil nəfəs darlığı
- Döş qəfəsində ağrı — xüsusən dərin nəfəs alarkən artan
- Səbəbsiz ürəkdöyünmə
- Qan qarışıq öskürək
- Huşun bulanması, bayılma
Bu hallarda analiz nəticəsini gözləmək yox, dərhal tibbi yardıma müraciət etmək lazımdır.
Kimdə risk daha yüksəkdir?
Hamiləlik özü riski artırır, lakin bəzi hallarda bu risk daha da yüksək olur və profilaktika müzakirə edilir:
- Əvvəl tromboz keçirmək
- Ailədə tromboz tarixçəsi
- İrsi laxtalanma pozğunluqları (trombofiliya)
- Uzun müddət hərəkətsizlik, uzunmüddətli uçuşlar
- Keysəriyyə əməliyyatı
- Artıq çəki
- Çoxdöllü hamiləlik
- Doğuşdan sonrakı dövr — xüsusən ilk həftələr
Praktik nəticə
Hamiləlikdə D-dimerin rutin, şikayətsiz yoxlanılması beynəlxalq praktikada tövsiyə olunmur — çünki yüksək nəticə lazımsız müayinələrə və narahatlığa səbəb olur. Analiz klinik göstəriş olduqda təyin edilir və nəticə həmişə ümumi mənzərə ilə birlikdə qiymətləndirilir.
Əlinizdə yüksək D-dimer nəticəsi varsa, onu təkbaşına şərh etməyə çalışmayın — şikayətlərinizlə birlikdə həkimə göstərin.
Elmi mənbələr
Yazı aşağıdakı beynəlxalq araşdırma və təlimatlara əsaslanır.
- van der Pol LM və b. Pregnancy-Adapted YEARS Algorithm for Diagnosis of Suspected Pulmonary Embolism. PubMed 30893534
- Diagnosing Pulmonary Embolism During Pregnancy. PubMed 40404047
- Prevention of Venous Thromboembolism in Pregnancy and the Puerperium: A Comparative Review of Guidelines. PubMed 40947551
Bu yazı ümumi məlumatlandırma xarakteri daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Sizin vəziyyətinizə uyğun qərar yalnız fərdi müayinədən sonra verilir.